रामकृष्ण मठ, नागपूर यांनी १ 28 २. मध्ये औपचारिकरित्या काम करण्यास सुरवात केली. सुरुवातीला मठात राबविलेले उपक्रम अतिशय लहान प्रमाणात होते. परंतु आता उपक्रमांची व्याप्ती विस्तृत आणि अनेक पटीने वाढली आहे. मठ आणि मिशनच्या उद्दीष्टांच्या अनुषंगाने - ‘संस्कारो मोक्षार्थं जगथिता’ ’म्हणजे स्वत: च्या मुक्तीसाठी आणि जगाच्या कल्याणासाठी; महान स्वामी विवेकानंद यांनी प्रचारित केलेली हुकूम - माणसाची सेवा ही देवाची सेवा आहे, आम्ही या कामांतून लोकांची उपासना करतो आणि त्याची सेवा करतो. ध्यान, प्रार्थना, धर्मग्रंथांचे वाचन आणि रामकृष्ण-विवेकानंद साहित्याचे वैयक्तिक मार्गदर्शन निश्चितच बौद्धिक, भावनिक, नैतिक आणि मनुष्याचे आध्यात्मिक भाग सुधारण्यास मदत करते. म्हणून मानवाच्या या गरजांकडे आपण विशेष लक्ष देतो.

भगवान श्री रामकृष्ण मंदिर

या मंदिरात दररोज सकाळ आणि संध्याकाळची प्रार्थना, नित्य पूजा आणि स्तोत्रांचे भजन केले जाते. प्रत्येक एकादशीच्या दिवशी संध्याकाळी श्री रामनाम संकीर्तन गायले जाते. भगवान श्री रामचंद्र, भगवान श्री कृष्ण, भगवान बुद्ध, श्री शंकराचार्य, येशू ख्रिस्त आणि महाशिवरती, गुरुपौर्णिमा, श्री दुर्गा महाष्टमी यासारखे पवित्र दिवस मोठ्या धार्मिक उत्साहाने आणि भक्तीने साजरे केले जातात. पवित्र त्रिकूट - भगवान श्री रामकृष्ण, पवित्र माता श्री शारदा देवी आणि स्वामी विवेकानंद यांची जयंती मोठ्या भक्ती आणि उत्साहात साजरी केली जाते. या प्रसंगी विशेष पूजा, हवन केले जाते आणि संकीर्तन, भजने गायली जातात, जाहीर सभा होतात. स्थानिक भाविकांसाठी आठवड्यातून दोन किंवा तीन वेळा शास्त्रवचनांवर प्रवचन घेतले जातात. भगवान श्री रामकृष्ण यांच्या जयंतीनिमित्त दरवर्षी तीन दिवसीय आध्यात्मिक रिट्रीटचे आयोजन केले जाते.

आध्यात्मिकरित्या आकारलेला, निर्मळ आणि शांततामय ध्यान हॉल बर्‍याच लोकांना दिलासा व शांती देत आहे. भगवान श्री रामकृष्ण यांनी सांगितल्यानुसार आम्ही धार्मिक सौहार्द वाढविण्याचा प्रयत्न करतो.

प्रकाशने

१ 36 3636 मध्ये श्री रामकृष्णांच्या जन्मशताब्दी वर्षात सुरू झालेला प्रकाशन विभाग हिंदी व मराठी भाषेत रामकृष्ण-विवेकानंद आणि वेदांत साहित्य प्रकाशित करतो. सध्या हिंदी मराठीत प्रकाशित झालेल्या शीर्षकाची अनुक्रमे अनुक्रमे २0० आणि २0० आहेत.

जीवन-विकास

मार्च १ 195 .7 च्या महिन्यात श्री रामकृष्णाच्या जयंती वर्धापन दिनानिमित्त एक मराठी मासिक नियतकालिक सुरू झाले. उच्च विचारांना समर्पित असलेले हे मासिक संकुचितपणा, सांप्रदायिकता आणि वैयक्तिक टीका आणि राजकारणापासून मुक्त आहे. या मासिकात श्री रामकृष्ण ऑर्डर आणि महाराष्ट्रातील इतर विद्वान अभ्यासकांचे लेख प्रकाशित झाले आहेत. हे धर्म, तत्वज्ञान, कला, साहित्य, इतिहास, विज्ञान इत्यादीवरील लेख प्रकाशित करते आणि १ 195 77 ते २०१3 या काळात या मासिकाच्या सर्व अंकांचे संग्रह असलेली एक डीव्हीडी आणली गेली आहे आणि त्यास वर्गणीदार असलेल्या वाचकांसाठीदेखील उपलब्ध आहे.

सार्वजनिक वाचनालय आणि वाचन हॉल

वर्ष 1932 मध्ये फक्त 50 पुस्तके असलेल्या लहान खोलीत सुरू केलेली लायब्ररी आता प्रशस्त इमारतीत ठेवण्यात आली आहे. यात संस्कृत, मराठी, हिंदी, इंग्रजी, बंगाली अशा विविध भाषांमधील तत्त्वज्ञान, धर्म, शिक्षण, संस्कृती, साहित्य, समाजशास्त्र, इतिहास, कला, विज्ञान, चरित्रे, कृषी, संगणक विज्ञान या विषयांची पुस्तके आहेत. या ग्रंथालयात 57000 पुस्तके आहेत, ज्यात मौल्यवान संदर्भ पुस्तकांचा समावेश आहे. बायका आणि जेंट्ससाठी दोन स्वतंत्र स्टडी रूम्स आहेत. पहिल्या मजल्यावर एक विनामूल्य वाचन हॉल आहे, जे वाचकांना शंभर तीस हून अधिक नियतकालिके आणि वृत्तपत्रे प्रदान करते.

विवेकानंद विद्यार्थी भवन

गरीब आणि इच्छुक विद्यार्थ्यांसाठी (फक्त मुले) वसतिगृह चालवले जात आहे ज्यांना एच.एस.एस.सी. साफ केल्यानंतर पुढील महाविद्यालयीन शिक्षण घ्यायचे आहे. परीक्षा. मानवनिर्मिती आणि चारित्र्यनिर्मिती शिक्षणाच्या स्वामीजींच्या आदर्शानुसार आम्ही विद्यार्थ्यांचे सर्वांगीण व्यक्तिमत्व विकसित करण्याचा प्रयत्न करतो. मठाच्या प्रशस्त परिसरामध्ये सुमारे 50 विद्यार्थ्यांना सामावून घेणारी इमारत तयार करण्यात आली आहे. त्यांना राहण्याची सोय, बोर्डिंग सुविधा देण्यात आल्या आहेत. आम्ही शैक्षणिक उत्कृष्टतेसह त्यांच्यातील जीवनातील उच्च नैतिक मूल्ये वाढवण्याचा प्रयत्न करतो. साप्ताहिक वर्ग विद्यार्थ्यांसाठी विशेष घेतले जातात.

आम्ही विद्यार्थ्यांसाठी अभ्यास मंडळ तयार केले आहे. विद्यार्थी वेगवेगळ्या विषयांवर चर्चा, चर्चा, व्याख्याने, सामान्य ज्ञान चाचणी इत्यादी सर्व उपक्रम राबवित असतात. वसंत पंचमी दरम्यान सरस्वती पूजा तीन दिवसांचा विशेष उत्सवही आयोजित केला जातो. या उत्सवात देवी सरस्वतीची पूजा, भक्तीगीते, जप, व्याख्यान, संगोष्ठी आणि भजन यासारख्या कार्यक्रमांचा समावेश आहे. दरवर्षी प्रमुख पाहुण्यांच्या हस्ते ‘विवेक’ नावाचे मासिक प्रसिद्ध केले जाते. यात विद्यार्थ्यांनी विविध विषयांवर लिहिलेल्या लेखांचा समावेश आहे.

रेव्ह. स्वामी निरंजनानंदजी महाराजांच्या जयंती निमित्त म्हणजेच श्रावण पूर्णिमा, विद्यार्थ्यांच्या कल्याणासाठी आणि कल्याणार्थ ‘विशेष विद्यार्थी होमा’ (यज्ञ) साजरा केला जातो. विद्यार्थी शिस्तीचे आणि चांगल्या आचरणाचे 5 व्रते घेतात आणि होमाच्या पवित्र अग्नीत अर्पणे करतात. यामध्ये उत्तम संस्कार वाढविण्याच्या उद्देशाने ही व्यवस्था केली आहे जेणेकरून ते आदर्श विद्यार्थी आणि नागरिक व्हावेत.

वैद्यकीय सेवा

चॅरिटेबल होमिओपॅथी दवाखाना : मठाने आश्रमातच चॅरिटेबल होमिओपॅथी दवाखाना सुरू केला आणि त्यानंतर मठापासून 6 कि.मी. अंतरावर असलेल्या इंदोराच्या गरीब भागात ते हलविण्यात आले. लगतच्या गरीब भागातील लोकांना या दवाखान्याचा फायदा होतो.

अ‍ॅलोपॅथिक मोबाइल दवाखाना : वैद्यकीय सुविधांपासून वंचित असलेल्या खेड्यातील गरीब जनतेची सेवा करण्याच्या उद्देशाने आमच्याकडे मोबाइल दवाखाना आहे. आम्ही वैद्यकीय सुविधा गावक of्यांच्या दारात नेतो. आठवड्यातून दोनदा 3 वेगवेगळ्या मार्गांवरील सुमारे 11 केंद्रे नागपुरातील 70 गावे व्यापून आहेत. डॉक्टर आणि इतर 3 पॅरामेडिकल स्टाफसह, वाहन सरासरी 60 किमी. भंडारा, उमरेड आणि कोराडी मार्गांवर दररोज (सोमवार वगळता).

विवेकानंद चॅरिटेबल मल्टी थेरपी दवाखाना : वैद्यकीय आणि निदान सुविधा वाढविण्यासाठी आम्ही मल्टी थेरपी दवाखाना सुरू केला आहे. शहरातील नामांकित डॉक्टर त्यांची सेवा येथे देतात आणि अगदी अल्प फी घेणार्‍या रूग्णांवर सहजपणे उपचार करतात. मल्टी स्पेशलिटी दवाखान्यात पुढील वैशिष्ट्यांचा समावेश आहे.

  • सामान्य वैद्यकीय उपचार
  • दंत तपासणी
  • नेत्रविज्ञान
  • ENT
  • त्वचाविज्ञान - त्वचा रोग आणि उपचारांशी संबंधित
  • बाल रोगशास्त्र - बाल तपासणी आणि उपचार
  • पॅथॉलॉजी लॅब
  • फिजिओथेरपी युनिट
  • मानसोपचार
  • ऑर्थोपेडिक्स
  • नेफरोलॉजी - रेनल रोगांचे उपचार
  • एक्स-रे
  • आयुर्वेदिक उपचार
  • होमिओपॅथी उपचार
  • औषध स्टोअर

मोफत नेत्र शिबिरे: आम्ही ग्रामीण भागात वर्षातून दोनदा विनामूल्य नेत्र-शिबिरे आयोजित करतो. या शिबिरांमध्ये आम्ही डोळ्यांची तपासणी, मोतीबिंदूचे ऑपरेशन आणि चष्मा विनामूल्य वापरण्याची सुविधा उपलब्ध करुन देतो.

शैक्षणिक उपक्रम

स्वामी विवेकानंदांची मॅन-मेकिंग आणि कॅरेक्टर-बिल्डिंग एज्युकेशनची कल्पना रामकृष्ण मठ, नागपूर द्वारा आयोजित शैक्षणिक उपक्रमांसाठी मार्गदर्शक प्रकाश म्हणून काम करते. आज विद्यार्थी स्वतःला चौरस्त्यावर शोधतात. एका टोकावरील वेगवान बदलणारे सामाजिक ट्रेंड आणि कट-गले स्पर्धांसह गतिशील तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे दुसर्‍या टोकांवर सामाजिक-आर्थिक रचना बदलल्या आहेत, यामुळे विद्यार्थ्यांना भीती वाटली आहे आणि ते जीवन-मार्गदर्शक तत्त्वांपासून वंचित आहेत. अशाप्रकारे, त्यांना आवश्यक मूल्ये आणि दृष्टी सुसज्ज करण्याचा आमचा प्रयत्न आहे जेणेकरुन ते स्वत: चे जीवन जगू शकतील. आंतरिक समृद्धीसह भौतिक समृद्धी साध्य करण्यासाठी कर्णमधुरपणे कार्य केले पाहिजे.

शालेय गणवेश व शैक्षणिक साहित्याचे विनामूल्य वितरण : गरीब आणि गरजू विद्यार्थ्यांना शिक्षण घेण्यासाठी मदत करण्यासाठी आम्ही खालील शैक्षणिक साहित्य विनामूल्य प्रदान करतो - एकसमान, नोटबुक, कंपास बॉक्स, पेन, शाळेच्या पिशव्या. या मदतीचा लाभ दरवर्षी हजाराहून अधिक विद्यार्थ्यांना होतो.

स्वामी विवेकानंद युवा मंच : स्वामी विवेकानंद म्हणाले आहेत - '' माणूस म्हणजे माणसामध्ये पूर्वीपासूनच परिपूर्णतेचे अभिव्यक्ती आहे. '' हे लक्षात ठेवून आम्ही विद्यार्थ्यांना निरनिराळ्या माध्यमातून परिपूर्णता दर्शविण्यास मदत करण्याचा प्रयत्न करतो मार्ग. वादविवाद, चर्चा, माहितीपट, व्याख्याने, निवडक विषयांवर संगोष्ठी, सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक कोनातून व्यक्तिमत्व विकास कार्यक्रम आयोजित केले जातात. ही सत्रे रविवारी आयोजित केली जातात. तरुणांसाठी आध्यात्मिक शिबिरे देखील आयोजित केली जातात.

दर रविवारी, आम्ही जवळपास एक तासाच्या दोन सत्रांचा एक साप्ताहिक कार्यक्रम घेतो. पहिल्या सत्रामध्ये विद्यार्थ्यांना भाषण, गट चर्चा, वादविवाद आणि कार्यपत्रिकांद्वारे आपले विचार मांडायला प्रोत्साहित केले जाते. दुसर्‍या सत्रामध्ये विद्यार्थ्यांना भारतीय संस्कृती आणि तत्त्वज्ञानाच्या खजिनांबरोबरच विविध क्षेत्रातील महान व्यक्तींच्या जीवनाची आणि कर्तृत्वाची ओळख करून दिली. स्वामी विवेकानंदांचे जीवन आणि शिकवण्या देखील युवकांसमोर विस्तृतपणे मांडले आहेत.

रामकृष्ण ऑर्डरच्या भिक्षुंना तसेच प्रख्यात विद्वान, व्यावसायिक, क्रीडा-व्यक्ती इत्यादींना त्यांच्या जीवनाचे अनुभव सांगण्यासाठी आणि त्यांच्या आकांक्षा आणि समस्यांविषयी युवकांशी चर्चा करण्यासाठी आमंत्रित केले आहे. विद्यार्थी आणि भिक्षुंमध्ये परस्परसंवादावर विशेष लक्ष दिले जाते.

इतर उपक्रम

राष्ट्रीय युवा दिन उत्सव : राष्ट्रीय युवा दिन दरवर्षी 12 जानेवारी रोजी ग्रामीण भागातील शाळांमध्ये स्वामी विवेकानंदांचा जन्म दिन साजरा केला जातो ज्यामध्ये विद्यार्थी मोठ्या संख्येने भाग घेतात. विद्यार्थ्यांमार्फत विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. ड्रॉईंग, एलोक्यूशन, निबंध लेखन इत्यादी विविध स्पर्धा दर वर्षी अनेक शाळा आयोजित केल्या जातात व विद्यार्थ्यांना बक्षिसे वाटली जातात.

रॅली : दरवर्षी 12 जानेवारी रोजी ग्रामीण भागात राष्ट्रीय युवा दिन रॅली आयोजित केली जाते. या रंगीबिरंगी रॅलीमध्ये बँड आणि लेझिमसह विविध शाळांमधील विद्यार्थी भाग घेतात. या रॅलीचे रुपांतर एका जाहीर सभेत केले जाते, ज्यात मान्यवरांनी विचार मांडणारी भाषणे केली. भाषणे व सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित असतात. या कार्यक्रमासाठी नागपूरच्या वर्तमानपत्राने विस्तृत माहिती दिली असून या कार्यक्रमाचे थेट प्रक्षेपणही केले गेले.

आध्यात्मिक माघार : श्री रामकृष्ण तिथी पूजनानंतर भाविकांसाठी तीन दिवसांच्या आध्यात्मिक रिट्रीटचे आयोजन केले जाते. ऑर्डरचे विद्वान भिक्षू भक्तांना मार्गदर्शन करतात. यावेळी मठ दिवसभर अध्यात्मिक क्रियाकलापांसह व्यथित होते. शास्त्रवचनांतील विशिष्ट विषयाची प्रवचनांसाठी थीम म्हणून निवड केली गेली आहे आणि यावर सलग तीन दिवस सलग चर्चा केली जाते. कीर्तन, भजन इ. रिट्रीटची विशेष आकर्षणे आहेत.

नारायण सेवा : भगवान श्री रामकृष्ण यांच्या जयंतीनिमित्त प्रत्येक वर्षी जवळील भागातील गरीब, गरजू आणि वृद्धांना नारायण म्हणून पूजले जाते आणि त्यांना दुपारचे जेवण, साड्या, टॉवेल्स दिले जातात. , अर्धी चड्डी, टी-शर्ट, साबण इ.

अखंडानंद स्वच्छता प्रकाश : रामकृष्ण मठ, नागपूर, रविवारी विविध उपक्रमांत वरील उपक्रमांतर्गत स्वच्छता मोहीम राबविते, उदा. झोपडपट्टी, शाळा व महाविद्यालये, शासकीय परिसर - आरटीओ व महानगरपालिका, गावे व रस्ते, मंदिर परिसर इत्यादी प्रत्येक रविवारी स्वच्छता मोहिमेमध्ये आपले समर्पित स्वयंसेवक, भक्त आणि भिक्षू यांचा एक गट भाग घेतो. घोषणा फलक आणि स्वच्छतेचा संदेश देणार्‍या मुलांची रॅली काढण्यात आली.

बाल संस्कार शिबीर: आजच्या काळाची नितांत गरज आहे की त्यांनी मुलांच्या जीवनातील आव्हानांना सामोरे जावे यासाठी त्यांची मने योग्यरित्या तयार केली पाहिजेत. या उद्देशाने दरवर्षी उन्हाळ्याच्या सुट्टीमध्ये बाल संस्कार शिबिरची व्यवस्था केली जाते. त्यात 8 ते 14 वयोगटातील मुले सहभागी होऊ शकतात. मुलांना योगसन, प्रार्थना, भजन, वैदिक जप, हस्तकला, ​​रेखाचित्र, चित्रकला इ. माता-पित्री पूजन, सामान्य शिस्त, विविध खेळ, रॅली इ. या उपक्रमांची वैशिष्ट्ये आहेत. अशा प्रकारे त्यांचे संपूर्ण व्यक्तिमत्व विकसित करण्याची संधी त्यांना मिळेल.